Jan Dzierżon
DZIERŻON Jan — ur. 16 I 1811 r. w Łowkowicach, zm. 26 X 1906 r.; światowej sławy pszczelarz polski, odkrywca zjawiska partenogenezy u pszczół, konstruktor - ula snozowego. Uczęszczał do szkoły początkowo w Łowkowicach, później w Byczynie Kluczborskiej i we Wrocławiu (1821-22). Studiował na Wydziale Teologii Katolickiej Uniwersytetu Wrocławskiego, który ukończył w 1833 r. po 3 latach nauki. W latach 1834-35 był wikarym w Siołkowicach, następnie w Popielowie, a w 1835-73 proboszczem w Karłowicach. Przeniósł się do rodzinnych Łowkowic w 1873 r. po nałożeniu na niego „większej ekskomuniki" za krytykę dogmatu o nieomylności papieża. W 1845 r. w 1. numerze czasopisma Eich-stadter Bienenzeitung ogłosił teorię o powstawaniu trutni z niezapłodnionych jaj. Teoria ta, nazwana w 1856 r. przez Siebolda teorią partenogenezy, wydała się wówczas tak niewiarygodna, że zapowiadano jej szybki upadek. Do przeciwników należał początkowo także znakomity niemiecki pszczelarz - Berlepsch. W 1848 r. Dzierżon ogłosił, że pszczoły w swych organizmach zamieniają spożyty miód i pyłek na zapasy tłuszczowe. W 1854 r. opisał gruczoły gardzielowe robotnic i stwierdził, że wytwarzanie mleczka odbywa się jedynie w tych gruczołach. 
Odkrył, że larwy poszczególnych osobników są niejednakowo karmione mleczkiem oraz że czerwce produkują spadź. W 1852 r. wyodrębnił dwa rodzaje zgnilca i opisał szczegółowo objawy tych chorób. Zdobył szeroką sławę. Władcy różnych państw odznaczali go orderami, towarzystwa naukowe przyznawały mu członkowstwo honorowe, a Uniwersytet w Monachium nadał mu tytuł doktora honoris causa. Najpierw publikował swe artykuły w Brauen-dorfer Blatter, a od 1845 r. — w Eichstadter Bienenzeitung. W 1847 r. w Grotkowie wydał książkę Neue verbesserte Bienen-zucht (Nowe udoskonalone pszczelnictwo — wyd. polskie w tłum. J. Lompy, Piekary 1850 i 1859), a w 1848 r. — swe fundamentalne dzieło Theorie und Praxis des neues Bienenfreundes oder: Neue Art der Bienenzucht mit dem gunstigsten Erłolge angewendet und dargstelt von Dzierzon, Pfarrer zu Carlsmarkt in Schesien (Teorya i praktyka nowego pszczół lubownika czyli nowy sposób pszczelnictwa z najpomyślniejszą skutecznością używanego i opisanego przez księdza Dzierżona plebana w Katowicach na Dolnym Śląsku — wyd. polskie w tłum. J. Lompy, Nowe Piekary 1851). W 1852 r. w Nórdlingen ukazała się jego książka — Nachtrag zur Theorie und Praxis des neues Bienenfreundes oder einer neuen Art der Bienenzucht (Dodatek do teoryi i praktyki nowego pszczelarza czyli Nowego sposobu hodowania pszczół, z najlepszym skutkiem zastosowanego i opisanego przez S. Dzierżona, Plebana w Katowicach na Szląsku — wyd. polskie w tłum. A. Żmudzińskiego, Leszno 1853), w 1861 r. w Brieg — Rationelle Bienenzucht oder Theorie und Praxis der Schlesischen Bie¬nenfreundes oraz w 1890 r. w Kreuzburgu — Der Zwillingstock und ais Zweck-massigste Bienenwohnung durch mehr as 50-jahrige Erfahrung bewahrt von D. Dzierżon emerit. Po polsku opublikował 2 partykuły: Sztuka robienia złota nawet z zielska (Tygodnik Polski, Pszczyna 1845) oraz Spostrzeżenia pszczelarskie w roku ubiegłbym i nieco o pszczołach (Gazeta Rolnicza, Warszawa 1863 i Gwiazdka Cieszyńska, Cieszyn 1863).
do góry